banner115

banner189

banner178

27.08.2015, 11:54 806

Akıllı ve Ukâlâ Kelimesi Üzerine Birkaç Not

Hikaye edilir ki bir grup, akıl hastanesine gezmeye gider..

Ziyaretçiler, tel örgüler arkasında kendilerini merakla izleyen hastalara şöyle sorarlar:

--- Sizler, içerde nasılsınız..?

Akıl hastaları cevaben:

--- Biz iyiyiz de siz içerdekiler nasılsınız..?

Bu kısa anekdot bize şu Arap atasözünü hatırlatıyor:

“Her insan, kendi aklından memnundur.”

Psikiyatri bilimine göre de, bir insan kendi aklından memnun olmazsa yaşayamaz..

Evet, kişinin kendi aklından memnun olması, ayrı bir şey; ancak kendi aklıyla yetinmesi ve başkalarının aklına ve tecrübesine ihtiyaç duymaması ayrı bir şeydir.

Abbasi Halifesi Harun Reşid ile kardeşi Behlül Dana arasında geçen diyaloglara baktığımız zaman, Harun Reşid’in yer yer Behlül Dana’ya imrendiğini görürüz.

Akıllı, aklı olan ve aklını doğru kullanmak isteyen, kendi aklı ile yetinmeyen; çevresindeki insanlara da danışan ve onların da aklından, tecrübelerinden yararlanmaya çalışan kişi demektir.

Bunun için meşhur bir darb-ı meseldir: “Bin bilsen de, bir bilene sor!” denir.

Ukâlâ ise, akıllı geçinen ve kendisinden başka kimsenin aklını beğenmeyen kişi için kullanılır.

Araplar, ukâlâ ile ahmak kelimelerini birbirine yakın kullanırlar ve “akıllı deliler” (ukâlâu’l-meccanîn) adında oldukça yaygın kitaplar yazmışlardır. Bunlarda en meşhuru en-Nisaburi’nin (h. 406/m.1105) eseridir.

Bizde ise, aptal ve ahmak kelimesi oldukça yaygındır.

Batı dünyasında bu konuda yazılmış en önemli eserlerden birisi, belki de ilki, Kuzey Avrupa Rönesansı'nın önemli ustası ve klasik edebiyat araştırmacısı, hümanist ve ilahiyatçı bilge filozof Desiderius Erasmus’un (1466-1536), Türkçeye “Deliliğe Methiye (Övgü) olarak çevrilen eseridir.

Dönemin yobazlığına, din istismarcılığına, krallarla din adamlarının birlikte oluşturdukları dünyayı ve cenneti parsel parsel satma istismarcılığına karşı verdiği mücadeleyi bu eserinde mizahi bir dille konu edinir.

Bu anlamda bu eser, Latin ozanı Horatius’un “Hakikati Gülerek Söylemek” ilkesinin de belki en yetkin örneği sayılabilir.

Ayrıca  Michel Foucault’un Deliliğin Tarihi adlı eseri de bu alanda yazılmış abide şaheserlerden birisidir.

Bahsettiğim bu eserler, Tıb biliminin patolojik tedavi konularını içermiyor. Tamamen, insanların “çok bilmişlik”, “bilgiçlik taslama”, “burnundan kıl aldırmama” gibi kişilik zaaflarını konu alan çalışmalardır..

Buradan şuraya gelmek istiyorum:

Batı toplumları, kendi sosyal, siyasal ve dinsel tarihi gerçekleri ile yüzleşmeyi başardılar, büyük bedeller ödediler ve bu noktaya geldiler…

İslam dünyası ise, hala geleneksel çizgisinde ısrar ederek başını kumdan çıkarmıyor ve kendisinden başka dünyada akıllı tanımıyor..

Batının bu noktaya gelmesinde belki yüzlerce faktör sayılabilir ama bunlardan birkaçını şöyle özetleyebiliz:

Birincisi, Hıristiyanlık’ta “itiraf” mekanizması, bir tür “günah çıkarma –vaftiz - tevbe” niteliği taşıdığı için, Batı toplumu, kendisi ile yüzleşmeye psikolojik olarak erken başlamıştır.

İkincisi: Batı toplumu, genetik olarak daha çok akılcı / rasyonel düşündüğü için duygularıyla fazla hareket etmez.. Bunun için de onlarda din ve dinî ritüeller daha çok sembolik anlam taşır…

İslam dünyası ve toplumu ise daha çok duygusal ve aşk boyutu ile gittiği için belirli dönemler hariç (Abbasi ve Selçuklu Devletleri gibi…) aklı fazla kullanmamıştır… Dolayısıyla kendi gerçekleriyle yüzleşmeye cesaret edememiştir.

İslam toplumunun bir diğer özelliği de, dindeki “tevbe” kavramının, kul ile Allah arasında kalması ve bunun da bizi sorgulamaya, özeleştiriye ve kendimizle açıktan bir hesaplaşmaya götürmemiş olmasıdır.

Bütün bunlar, aslında Müslümanların İslâm Dinini yanlış okumaları, yanlış anlamaları ve yanlış yorumlamalarından kaynaklanıyor..

İslam Dininin özünde akıl ve akılcılık vardır, ancak duygu ve kalp boyutu ihmal edilmemelidir.

Bu yönüyle İsâm Dini bir denge dinidir… Ancak Müslümanları, bu dengeyi, bazen aklın, bazen de duyguların lehine bozarak hata yapmışlardır. Önemli olan bu dengenin kurulması ve korunmasıdır.

Sonuç olarak şunu söylemek istiyorum:

Batı toplumları, “ukâlâ” dönemlerini tamamladılar; “akıllı” dönemlerine geçtiler..

Biz ise, hâlâ “ukâlâ” dönemini yaşamaktayız..


Yorumlar (1)
Mehmet GENÇ 6 yıl önce
bu güzel tespitleriniz için teşekkür eder, saygılarımı sunarım. bursa'dan selamlar
banner113
36
açık
Namaz Vakti 27 Temmuz 2021
İmsak 03:40
Güneş 05:18
Öğle 12:38
İkindi 16:29
Akşam 19:49
Yatsı 21:20
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30